ગુજરાત નું ગૌરવ : પદ્મશ્રી પુરસ્કારથી વિભૂષિત થશે એક મુઠી ઊંચેરા માનવી શ્રી ડો. જગદીશ ત્રિવેદી

પદ્મ પુરસ્કારો – દેશના સર્વોચ્ચ નાગરિક પુરસ્કારોમાંથી એક, માં એનાયત કરવામાં આવે છે. આ પુરસ્કારો ભારતના રાષ્ટ્રપતિ દ્વારા ઉચ્ચ કક્ષાની વિશિષ્ટ સેવા અને કોઈપણ ક્ષેત્રમાં વિશિષ્ટ સેવા માટે ‘પદ્મશ્રી’ એનાયત કરવામાં આવે છે. આ પરંપરા મુજબ આ વર્ષે પણ ગણતંત્ર દિવસની પૂર્વ સંધ્યાએ ભારત સરકાર દ્વારા અપાતા પદ્મ પુરસ્કાર જાહેર થયા છે. આપણા માટે ગૌરવની વાત એ છે કે ગુજરાતના લોકપ્રિય અને સુપ્રસિદ્ધ હાસ્ય કલાકાર શ્રી જગદીશ ત્રિવેદીને “પદ્મશ્રી” પુરસ્કારથી સન્માનિત કરવાની જાહેરાત થઇ છે. આ પહેલા હાસ્ય કલાકાર તરીકે પદ્મશ્રી સન્માન પ્રાપ્ત કરનાર એક માત્ર ગુજરાતી પદ્મશ્રી શાહબુદ્દીનભાઇ રાઠોડ છે. પદ્મશ્રી શાહબુદ્દીનભાઇ જગદીશ ત્રિવેદીના કલાગુરુ છે. એ રીતે, ગુરુ અને શિષ્ય બંને પદ્મશ્રી પુરસ્કારથી વિભૂષિત થયા હોય એવો આ પ્રથમ પ્રસંગ છે.

પરિચય :

ડૉ. જગદીશ ત્રિવેદી નો પરિચય આપું તો તે એક આંતરરાષ્ટ્રીય હાસ્યકાર, લેખક, કવિ, અભિનેતા, તત્વજ્ઞાની, અને પરોપકારી છે. જેમણે ખાસ કરીને શિક્ષણ અને મેડિકલ સુવિધાઓ માટે જરૂરિયાતમંદ લોકોને, ૧૧ કરોડ રૂપિયા દાન કરવાની પ્રતિજ્ઞા લીધી છે, જેમાંથી રૂ. ૯ કરોડ તો ખુબ ટૂંકા સમયગાળામાં દાન કરી દીધા છે. તેમના પરોપકારી પ્રયત્નો દ્વારા, તેઓ કલા, પ્રદર્શન કલા અને સામાજિક કલ્યાણના ક્ષેત્રોની ઉદારતાપૂર્વક સેવા કરે છે. વિશ્વભરના ૨૮ દેશોમાં તેમના ૩૫૦૦ શો, ૭૨ પુસ્તકો, ૧૦૦ DVDs, અને ૪૫૦ વિડિઓઝ દ્વારા, તેમણે કલાના ક્ષેત્રે યોગદાન આપ્યું છે, જેનાથી લાખો લોકોને સમૃદ્ધ સાંસ્કૃતિક વારસા, નૈતિક મૂલ્યો, અને મનોરંજનનો લાભ મળ્યો છે. તેમને પ્રતિષ્ઠિત સંસ્થાઓ દ્વારા ૧૪ પુરસ્કારો આપીને સન્માનિત કરાયા છે. ગુજરાત સાહિત્ય એકેડેમી અને ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ દ્વારા તેમની ૭૨ પુસ્તકોમાંથી સાતને પુરસ્કૃત કરાયા છે. તેમણે ત્રણ વિવિધ ત્રણ અલગ-અલગ યુનિવર્સિટીઓમાંથી ત્રણ ડોક્ટરેટની પદવીઓ મેળવી છે.

હાલમાં ૫૭ વર્ષની આયુ ધરાવતા શ્રી જગદીશભાઈએ સાત વર્ષની વયે પોતાનું પ્રથમ સ્ટેજ પર્ફોમન્સ આપ્યું હતું. હાસ્ય કલાકાર તરીકે એમનો પ્રથમ સ્ટેજ શો ૧૯૯૩માં થયો હતો. એ રીતે છેલ્લા ચાલીસ વર્ષમાં એમણે લગભગ ૩૫૦૦ થી વધારે સ્ટેજ કાર્યક્રમ કર્યા છે.

મહત્વપૂર્ણ યોગદાન :

એમના જીવનની સૌથી વધુ ઉલ્લેખનીય ઘટના એ છે કે પોતાના પચાસમાં જન્મ દિવસે એમણે એક પ્રશંસનીય જાહેરાત કરી. એ મુજબ પોતાના સ્ટેજ કાર્યક્રમોમાંથી જે આવક થશે, એ તમામ રકમ સમાજ સેવા માટે અર્પણ કરવાનો તેમણે નિર્ણય લીધો. એ રીતે છેલ્લા સાત વર્ષમાં તેમણે લગભગ ૬૦૦ સ્ટેજ શો કર્યા. એમાંથી પ્રાપ્ત થયેલી નવ કરોડ અને સાડા છ લાખ રૂપિયા જેટલી તમામ આવક એમણે ગુજરાતના શિક્ષણ ક્ષેત્ર, આરોગ્ય ક્ષેત્ર અને ગૌ સેવા માટે અર્પણ કરી. એમના આ ઉમદા કાર્યથી એમણે સમાજ સામે અનુકરણીય ઉદાહરણ પૂરૂં પાડ્યું છે.

કલા ના ક્ષેત્ર હાસ્ય કલાકાર તરીકે તેમનું યોગદાન :

તેમની હાસ્ય કલાકાર તરીકે ની કળા અને લેખન દ્વારા, તેમણે વિશ્વવ્યાપી સ્તરે ભારતીયતા અને ગુજરાતી સંસ્કૃતિનું સંરક્ષણ અને વિકાસ કરવામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી છે, જે વિશ્વભરમાં રહેતા ભારતીય વચ્ચે છે. એક આંતરરાષ્ટ્રીય કલાકાર તરીકે, તેમણે ૨૮ દેશોમાં નવી પેઢીના દર્શકોને સાંસ્કૃતિક સાહિત્ય, આદર્શો અને મૂલ્યોનો સ્વાદ અનુભવવાની તક આપી છે, સાથે સાથે નોન-રેસિડેન્ટ ભારતીયોને તેમના માતૃભૂમિ સાથેના સંબંધની અનુભૂતિ આપી છે. તેમના ભારતભર માં પ્રવાસ ની સાથે સાથે, તેઓ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે પણ પ્રવાસ કરે છે, જેમાં યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ, કેનેડા, યુનાઇટેડ કિંગડમ, દુબઈ, ચીન, યુનાઇટેડ અરબ એમિરેટ્સ, થાઇલેન્ડ, સિંગાપુર, બેલ્જિયમ, પોર્ટુગલ, ઓમાન, કેન્યા, તાન્ઝાનિયા વગેરેમાં હાસ્ય અને લોક કલાના શોઝ કરે છે. સરકારના “બેટી વધાવો” અભિયાન હેઠળ, ૨૦૦૮ અને ૨૦૦૯માં ૩૦૦થી વધુ કાર્યક્રમોનું આયોજન કરીને ગર્લ ચાઇલ્ડ સર્વાઇવલ અને એજ્યુકેશનની મહત્વતા વિશે જાગૃતિ ફેલાવવામાં આવી હતી. ૨૦૧૦માં, તેમણે સ્વાઇન ફ્લુ વિશે જાણ કરવા માટે ૬૦ કાર્યક્રમો ચલાવ્યા હતા. તેમની વકૃત્વ કલામાં પારંગત દ્વારા, તેમણે હજારો માનવીઓને કોરોના મહામારી (૨૦૧૯–૨૦૨૦) સામેની લડાઈમાં જોડાવા માટે પ્રેરિત કર્યા છે, જેમાં રસીકરણ, આરોગ્ય, અને સ્વચ્છતા માટે ૧૫૦થી વધુ વિડિઓઝનું પ્રસારણ કર્યું છે. છેલ્લા ૩૦ વર્ષોથી, તેમણે દૂરદર્શન, TV9, Star One, GTPL વગેરે જેવા સ્ટેશનો પર તેમના ટીવી પ્રદર્શનો દ્વારા દર્શકોને મનોરંજન પૂરું પાડ્યું છે. લોકવાર્તા અને હાસ્યના ક્ષેત્રમાં, તેમના ૧૦૦થી વધુ આલ્બમ્સની CDs, VCDs, અને DVDsથી વિશ્વભરમાં લાખો લોકોને લાભ મળ્યો છે.

સાહિત્યમાં લેખક તરીકેનું યોગદાન:

ડૉ. જગદીશ ત્રિવેદીએ 72 પુસ્તકો લખ્યા છે, જેમાંથી 6 ને ગુજરાત સાહિત્ય અકાદમી અને 1 ને ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ દ્વારા પુરસ્કાર મળ્યો છે. “મધુશાલા” તેમનું ડૉ. હરિવંશરાય બચ્ચનની પ્રખ્યાત હિન્દી કવિતા “મધુશાલા” નું ગુજરાતી પાધ્યાનુવાદ છે. તેમનું “શિક્ષાપત્રી” એક ગુજરાતી પાધ્યાનુવાદ છે જેમાં ભગવાન સ્વામિનારાયણનું જીવન કેવી રીતે વર્તવું તે વિશેનું શિક્ષણ છે (મૂળરૂપે “શિક્ષાપત્રિ” સંસ્કૃતમાં લખાયું હતું). “મનસદર્શન-1” નું મલયાલમમાં અનુવાદ થયું છે. “કંકુ પુરાયુ અંબેમાતાના ચોકમા”, “હાસ્યનો વરઘોડો,” અને દૂરદર્શન પર “કાકાની કમાલ” નામની સિરિયલ માટે પ્રખ્યાત ગુજરાતી ફિલ્મોના સ્ક્રિપ્ટ્સ, સ્ક્રીનપ્લેસ, અને ડાયલોગ્સ લખ્યા છે. છેલ્લા પાંચ વર્ષોથી, રાજ્યના પાઠ્યપુસ્તકોમાં બે નિબંધો ફરજિયાત વાંચનમાં સમાવિષ્ટ છે: એક “ફાટેલી નોટ” ગુજરાત રાજ્યના 7મા ધોરણ માટે, અને બીજો “ચોરને માલુમ થાય કે” મહારાષ્ટ્ર રાજ્યના 9મા ધોરણ માટે. ૨૦૦૧ થી, તેમણે ગુજરાત, ભારત, અને વિદેશમાં વિવિધ સમાચારપત્રો અને પ્રકાશનો માટે સ્તંભો લખ્યા છે, જેમાં રાજ્યવ્યાપી દૈનિક ગુજરાત સમાચાર, રાષ્ટ્રીય દૈનિક દિવ્યભાસ્કર, રાષ્ટ્રીય સાપ્તાહિક ફુલછાબ, અમેરિકન સાપ્તાહિક ગુજરાત ટાઇમ્સ, અને ગુજરાતી મેગેઝિન અભિયાન સામેલ છે. ઉપરાંત, ગુજરાત સરકાર “ગુજરાત”નું દિવાળી થીમ પર આધારિત આવૃત્તિ પ્રકાશિત કરે છે જેમાં તેમના પણ હાસ્ય લેખો છે.

“મન કી બાત ” ના ૧૦૮ માં અપીસોડ માં આપણા વડા પ્રધાન શ્રી નરેન્દ્ર મોદી સાહેબ દ્વારા તમારા સેવા કાર્યની પ્રશંસા કરવામાં આવી તે અક્ષર સહ.

મારા પરિવારજનો, ગુજરાતમાં ડાયરાની પરંપરા છે. આખી રાત હજારો લોકો ડાયરામાં જઈને મનોરંજન સાથે જ્ઞાનને મેળવે છે. આ ડાયરામાં લોકસંગીત, લોકસાહિત્ય અને હાસ્યની ત્રિવેણી, દરેકના મને આનંદથી ભરી દે છે. આ ડાયરાના એક પ્રસિદ્ધ કલાકાર છે ભાઈ જગદીશ ત્રિવેદીજી. હાસ્ય કલાકારના રૂપમાં ભાઈ જગદીશ ત્રિવેદીજીએ 30 વર્ષથી પણ વધુ સમયથી પોતાનો પ્રભાવ જમાવેલો રાખ્યો છે. તાજેતરમાં જ ભાઈ જગદીશ ત્રિવેદીજીનો મને એક પત્ર મળ્યો અને સાથે તેમણે પોતાનું એક પુસ્તક પણ મોકલ્યું છે. પુસ્તકનું નામ છે- social audit of social service. આ પુસ્તક ખૂબ જ અનોખું છે. તેમાં હિસાબકિતાબ છે, આ પુસ્તક એક રીતે સરવૈયું છે. છેલ્લાં છ વર્ષમાં ભાઈ જગદીશ ત્રિવેદીજીએ કયા-કયા કાર્યક્રમમાંથી કેટલી આવક થઈ અને તેનો ક્યાં-ક્યાં ખર્ચ થયો, તેના પૂરા લેખા-જોખા પુસ્તકમાં છે.

આ સરવૈયું એટલા માટે અનોખું છે કારણકે તેમણે પોતાની પૂરી આવક, એક-એક રૂપિયો સમાજ માટે – શાળા, હૉસ્પિટલ, લાઇબ્રેરી, દિવ્યાંગજનો સાથે જોડાયેલી સંસ્થાઓ, સમાજસેવામાં ખર્ચ કરી દીધો – પૂરાં છ વર્ષનો હિસાબ છે. જેમ પુસ્તકમાં એક જગ્યાએ લખ્યું છે- 20૨૨માં તેમને પોતાના કાર્યક્રમોથી આવક થઈ બે કરોડ પાંત્રીસ લાખ ઓગણએંસી હજાર છસ્સો ચુમ્મોતેર રૂપિયા. અને તેણે શાળા, હૉસ્પિટલ, પુસ્તકાલય પર ખર્ચ કર્યા બે કરોડ પાંત્રીસ લાખ ઓગણેંસી હજાર છસ્સો ચુમ્મોતેર રૂપિયા. તેમણે એક પણ રૂપિયો પોતાની પાસે ન રાખ્યો. હકીકતે, તેની પાછળ પણ એક રસપ્રદ ઘટના છે. થયું એવું કે એક વાર ભાઈ જગદીશ ત્રિવેદીજીએ કહ્યું કે જ્યારે 2017માં તેઓ 50 વર્ષના થઈ જશે તો તે પછી તેમના કાર્યક્રમોથી થનારી આવકને તેઓ ઘરે નહીં લઈ જાય પરંતુ સમાજ પર ખર્ચ કરી નાખશે. 2017 પછી અત્યાર સુધી, તેઓ લગભગ પોણા નવ કરોડ રૂપિયા અલગ-અલગ સામાજિક કાર્યો પર ખર્ચ કરી ચૂક્યા છે. એક હાસ્ય કલાકાર, પોતાની વાતોથી, દરેકને હસવા માટે મજબૂર કરી દે છે. પરંતુ તે અંદરથી, કેટલી સંવેદનાઓને જીવે છે, તે ભાઈ જગદીશ ત્રિવેદીજીના જીવન પરથી ખબર પડે છે. તમને એ જાણીને આશ્ચર્ય થશે કે તેમની પાસે પીએચ.ડી.ની ત્રણ ડિગ્રીઓ પણ છે. તેઓ ૭૫ પુસ્તકો લખી ચૂક્યા છે, જેમાંથી અનેક પુસ્તકોને સન્માનિત કરવામાં આવ્યાં છે. હું ભાઈ જગદીશ ત્રિવેદીજીને તેમનાં સામાજિક કાર્યો માટે ખૂબ-ખૂબ શુભકામનાઓ આપું છું.

હાસ્ય કલાકાર તરીકે તેમના યોગદાન નું પરિણામ :

તેઓ લોકોના સાંસ્કૃતિક મૂળોને મજબૂત કરી રહ્યા છે જેથી તેઓ સમજી શકે છે કે હાસ્ય કેવી રીતે તેમને તેમની સંસ્કૃતિઓની સરળ પહોંચ આપી શકે છે. જનસમુદાયે તેમની કળા દ્વારા એકતા અને સાર્વભૌમિક મૂલ્યોનો અનુભવ કર્યો છે. આમ, તેમનું સાંસ્કૃતિક એકીકરણમાં યોગદાન ગામડાના ખેડૂતથી લઈને વિશ્વભરના અનેક દેશોમાં વ્યાપાર જગતના ધુરંધર સુધી પહોંચ્યું છે. છેલ્લા ૩૦ વર્ષોથી, તેઓ આત્મહત્યા ટાળવી, કન્યા ભ્રૂણ હત્યા ટાળવી, ભાઈચારો, અને ભ્રષ્ટાચાર ટાળવા જેવા વિવિધ ગંભીર મુદ્દાઓ પર વિશ્વભરના હજારો લોકોના મનોને તેમના પ્રેરણા આપી રહ્યા છે.

એમની અનુપમ હાસ્ય કલા અને અનન્ય સેવા ભાવનાને બિરદાવતા ગુજરાત સરકારે ૨૦૨૩ માં જાહેરાત કરીને એમને “ગુજરાત ગૌરવ” પુરસ્કારથી નવાજ્યા હતા. ભારત સરકારે પણ જગદીશભાઈની કલા અને સેવા-ભાવની યથાયોગ્ય રીતે નોંધ લઇને એમને “પદ્મશ્રી” પુરસ્કાર એનાયત કરવાનો નિર્ણય લીધો છે.
પોતાની કલા દ્વારા મળનારી ૧૦૦% આવક સમાજને સમર્પિત કરવાની તેમની વાત સમાજને નવી દિશા ચીંધનાર પગલું છે. એમની કથની અને કરનીએ સાબિત કરી આપ્યું છે કે માનવીય મૂલ્યોને વરેલા શ્રી જગદીશ ત્રિવેદી એક મુઠી ઊંચેરા માનવી છે. આજના અર્થ પરાયણ યુગમાં કશાએ સ્વાર્થ કે અપેક્ષા વગર આવી ત્યાગ ભાવના, ભાગ્યે જ જોવા મળે એવી વિરલ ઘટના ગણાય.
પોતાને મળેલ આ બહુમાન માટેનું શ્રેય, શ્રી જગદીશભાઈએ સહુ વડિલો, મિત્રો અને સુહ્રદોને આપતા જણાવ્યું છે કે સહુના શુભાશિષ અને શુભેચ્છાઓને કારણે તેઓ આ મુકામ હાંસલ કરી શક્યા છે.

આપણે સહુ શ્રી જગદીશ ત્રિવેદીને વંદન સાથે અભિનંદન પાઠવીએ.

Social